توزیع دوباره رانت در واردات خودرو ؛ این بار ایرانیان مقیم!

واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور با امکان ورود خودروهای کارکرده و خاص، حالا به بازاری برای خرید و فروش امتیاز واردات تبدیل شده است.

طرح واردات ایرانیان خارج از کشور چیست؟****

به گزارش خط مخصوص، طرح واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور با هدف افزایش واردات و استفاده از منابع ارزی خارج از کشور ایجاد شده است. در این روش، خودرو بدون انتقال ارز از داخل کشور وارد می‌شود و ثبت سفارش از محل بند ۹ ماده ۳۸ آیین‌نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات انجام می‌گیرد. این روش از یک طرف می‌تواند عرضه خودرو را افزایش دهد و از طرف دیگر، از محل حقوق ورودی و سایر هزینه‌های واردات برای دولت درآمد ایجاد کند؛ بدون اینکه برای خرید خودرو از منابع ارزی داخل کشور استفاده شود. اما محدود بودن این امکان به افراد واجد شرایط، باعث شده خود امتیاز واردات نیز ارزش پیدا کند.

چه کسی می‌تواند خودرو وارد کند؟****

بر اساس اطلاعیه وزارت صنعت، معدن و تجارت، ایرانیان خارج از کشور مشمول ماده یک قانون حمایت از ایرانیان خارج از کشور، در صورت داشتن حداقل ۱۸ سال تمام می‌توانند از این مسیر استفاده کنند. اقامت متقاضی باید تا ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شده باشد و حداقل یک روز از اقامت او در سال ۱۴۰۴ نیز توسط نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در کشور محل اقامت تأیید شود. اما شرط مهم‌تر، مالکیت خودرو است. متقاضی در این مرحله فقط می‌تواند خودرویی را وارد کند که پیش از ۱۲ آذر ۱۴۰۴ مالک آن بوده باشد. هر فرد نیز فقط امکان واردات یک دستگاه خودرو را دارد.

تاریخ‌های مهم واردات خودرو****

تصویب‌نامه هیأت وزیران به شماره ۱۵۸۷۱۰/ت65125هـ در ۱۹ آذر ۱۴۰۴ صادر شده و نامه وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز در ۲۹ آذر ۱۴۰۴ ابلاغ شده است. با این حال، شرط مالکیت خودرو به تاریخ ۱۲ آذر ۱۴۰۴ برمی‌گردد؛ یعنی متقاضی باید پیش از این تاریخ مالک خودرو بوده باشد. شرط آغاز اقامت نیز ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ است و ثبت سفارش از این محل تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ امکان‌پذیر اعلام شده است. در نتیجه، خرید خودرو پس از اعلام این طرح به‌ تنهایی برای استفاده از آن کافی نیست.

چه خودروهایی امکان واردات دارند؟****

ایرانیان خارج از کشور می‌توانند خودروهای نو و کارکرده حداکثر تا پنج سال ساخت وارد کنند. در خودروهای کارکرده، اگر خودرو بیش از ۹۹ کیلومتر کارکرد داشته باشد، از دریافت شناسنامه گارانتی معاف است. اما خودروی صفر کیلومتر همچنان به دریافت خدمات پس از فروش و گواهی خدمات مربوط نیاز دارد.

یکی از جذاب‌ترین تفاوت‌های این مسیر با واردات عادی نیز امکان واردات خودروهای خاص است. برای نمونه، خودروهایی مانند مرسدس بنز G-Class می‌توانند از این مسیر وارد شوند؛ خودروهایی که به دلیل قیمت بالا، ورودشان از مسیر معمول بسیار دشوار است. البته این مسیر به معنای آزاد بودن واردات همه خودروها نیست.

فهرست برندهای مجاز واردات خودرو****

وزارت صنعت، معدن و تجارت فهرست مشخصی از ویژندهای مجاز را برای این نوع واردات اعلام کرده است:

پورشه و مازراتی در این فهرست قرار ندارند و واردات ویژ ندهای آمریکایی و خودروهای راست فرمان نیز همچنان ممنوع است.

حقوق ورودی چقدر است؟****

حقوق ورودی این خودروها بر اساس نوع قوای محرکه و حجم موتور متفاوت است:

نکته مهم اینجاست که برخلاف برخی برداشت‌ها، حقوق ورودی این مسیر برای همه خودروها از ۱۰۰ درصد شروع می‌شود. رقمی که باعث می‌شود این خودروها در این مسیر از مزیت تعرفه‌ای نسبت به روش واردات خودرو عادی برخوردار نباشند. در خودروهای بنزینی نیز حقوق ورودی بر اساس حجم موتور از ۱۱۰ درصد تا ۱۶۵ درصد تعیین شده است. این ارقام با تعرفه‌های واردات عادی تفاوت دارند و همین تفاوت یکی از نکات مهم در بررسی اقتصادی واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور است.

چرا خودروهای خاص برای این طرح جذاب‌اند؟****

مزیت اقتصادی اصلی این مسیر برای خودروهای کارکرده و خاص دیده می‌شود. خودروی کارکرده در بازار خارج از کشور معمولاً ارزان‌تر از نسخه صفر همان خودرو است. از طرف دیگر، خودروهای خاص در بازار ایران کمیاب‌ اند و ممکن است با قیمت بسیار بالاتری نسبت به بازار جهانی معامله شوند. در نتیجه، واردکننده می‌تواند یک خودروی کارکرده را با قیمت پایین‌تری در خارج خریداری کند و در بازاری بفروشد که قیمت خودروهای خاص در آن فاصله زیادی با بازار جهانی دارد. به همین دلیل، ارزش این مسیر برای خودروهای گران‌قیمت بیشتر از خودروهای معمولی است.

امتیاز واردات تا ۱۰ میلیارد تومان****

در برخی گزارش‌ها، قیمت فروش این امتیاز تا ۱۰ میلیارد تومان نیز اعلام شده است. دلیل این رقم، سود احتمالی واردات خودروهای گران‌قیمت است. واردکننده باید قیمت خودرو، هزینه امتیاز، حقوق ورودی و سایر هزینه‌های واردات را پرداخت کند. اما اگر خودرو در بازار ایران با قیمت بسیار بالاتری از بازار جهانی فروخته شود، این اختلاف قیمت می‌تواند هزینه خرید امتیاز را جبران کند. به همین دلیل، پرداخت چند میلیارد تومان برای امتیاز واردات خودروهای خاص می‌تواند برای واردکننده توجیه اقتصادی داشته باشد. در چنین معاملاتی، سود احتمالی می‌تواند به چند ده میلیارد تومان برسد و برای خودروهای بسیار گران‌قیمت، ارقام بالاتری نیز مطرح است.

از سوی دیگر، شنیده ها از دبی نیز حاکی از آن است که برای انجام برخی مراحل مرتبط با سند سازی این فرآیند، ارقامی در حدود ۳۵ تا ۶۵ هزار درهم دریافت می شود. با این حال، تاکید می شود که این بخش از اطلاعات صرفا بر اساس شنیده ها مطرح شده و در حال حاضر مستند یا تایید رسمی در دسترس نیست.

سود اصلی نصیب چه کسی می‌شود؟****

در این زنجیره، صاحب امتیاز پول دریافت می‌کند، اما واردکننده از خرید خودرو تا فروش آن در بازار ایران را انجام می‌دهد. بنابراین بخش اصلی ظرفیت سود زمانی ایجاد می‌شود که واردکننده بتواند از اختلاف قیمت خودرو در خارج و داخل کشور استفاده کند. هرچه خودرو خاص‌تر و گران‌تر باشد، این اختلاف قیمت و در نتیجه ظرفیت سود نیز بیشتر می‌شود. این الگو شباهت زیادی به بازار امتیاز واردات خودروهای جانبازی دارد؛ جایی که یک امکان محدود وارداتی، به دلیل اختلاف قیمت خودرو در ایران و خارج از کشور، به کالایی قابل معامله تبدیل شد.

ماجرای سفرا چیست؟****

در کنار ایرانیان خارج از کشور، موضوع دیگری درباره سفرا، کارکنان سفارت و همسران آنها مطرح شده است. بر اساس اطلاعات مربوط به اجرای این موضوع، محدودیت‌های مسیر عادی برای این گروه می‌تواند متفاوت باشد و حتی شرط مالکیت خودرو پیش از ۱۲ آذر ۱۴۰۴ نیز ممکن است درباره آنها اعمال نشود. نمونه‌ای از ثبت یک خودروی خاص به نام یکی از سفرا برای دریافت تأییدیه نیز در روند اجرای این موضوع مطرح شده است. با این حال، در اطلاعیه رسمی وزارت امورخارجه درباره واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور، معافیت سفرا، کارکنان سفارت یا همسران آنها از شرط مالکیت پیش از ۱۲ آذر ۱۴۰۴ ذکر نشده است. بنابراین این بخش برای اعلام قطعی، به سند یا بخشنامه جداگانه نیاز دارد و نمی توان بصورت رسمی در مورد آن اظهار نظر کرد.

رانت جدید بازار خودرو کجاست؟****

اصل واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور، اگر با هدف افزایش عرضه و استفاده از منابع ارزی خارج از کشور انجام شود، لزوماً مسئله‌ای منفی نیست. مسئله زمانی ایجاد می‌شود که خود امتیاز واردات به یک کالای قابل خرید و فروش تبدیل شود. وقتی یک نفر به دلیل داشتن شرایط خاص، امکان واردات خودرو پیدا می‌کند و فرد دیگری حاضر است برای استفاده از این امکان ده‌ها هزار درهم یا حتی میلیاردها تومان پرداخت کند، یک بازار جدید در کنار بازار خودرو شکل گرفته است. در این بازار، دیگر فقط خودرو معامله نمی‌شود؛ امتیاز واردات خودرو هم ارزش پیدا کرده است.

حالا سوال اصلی این است که اگر هدف این طرح افزایش واردات و استفاده از ارز ایرانیان خارج از کشور بوده، چرا باید در کنار آن بازار خرید و فروش امتیاز شکل بگیرد؟

و مهم‌تر اینکه وقتی ارزش این امتیاز تا ۱۰ میلیارد تومان اعلام می‌شود، چه کسی بیشترین سهم را از سود ایجادشده می‌برد؛ صاحب امتیاز، واردکننده یا واسطه‌ها؟

در همین زمینه بخوانید: تعداد نمایندگی‌های جدید ایران‌خودرو ۱۳۰ درصد افزایش یافت، دارندگان خودروهای فرسوده بخوانند؛ جدیدترین جزییات نوسازی