اقتصاد و بازار سرمایه
دارندگان خودروهای فرسوده بخوانند؛ جدیدترین جزییات نوسازی
طرح نوسازی ناوگان فرسوده با اولویت حملونقل عمومی، تاکسیها و موتورسیکلتها اجرا میشود و برای مالکان خودروهای فرسوده، مشوق و تسهیلات مختلفی در نظر گرفته شده است.
بیست میلیون وسیله نقلیه فرسوده، ۲۰ میلیون خودرو نیست
به گزارش خط مخصوص، طرح نوسازی ناوگان فرسوده وارد مرحله تازهای شده است؛ اما قرار نیست یکشبه برای تمام وسایل نقلیه فرسوده کشور اجرا شود. دولت و وزارت صمت با توجه به محدودیت منابع مالی، ظرفیت اسقاط و توان فعلی خودروسازان، اجرای طرح را بهصورت تدریجی و با اولویت حملونقل عمومی، تاکسیها و موتورسیکلتها آغاز کردهاند. در برخی اظهارنظرهای اخیر از وجود بیش از ۲۰ میلیون وسیله نقلیه فرسوده صحبت شده است؛ اما این عدد مربوط به مجموع وسایل نقلیه است و نباید به معنای وجود ۲۰ میلیون خودروی سواری فرسوده در کشور برداشت شود.
بر اساس دادههای این طرح، تعداد خودروهای سواری فرسوده کشور نزدیک به ۱.۹ میلیون دستگاه است. در کنار آن، حدود ۸ میلیون موتورسیکلت فرسوده کاربراتوری وجود دارد و سایر انواع وسایل نقلیه نیز در آمار کلی فرسودگی قرار میگیرند. این تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ چراکه اگر «وسایل نقلیه فرسوده» و «خودروهای سواری فرسوده» به جای یکدیگر استفاده شوند، تصویر کاملاً متفاوتی از ابعاد بحران فرسودگی در کشور شکل میگیرد.
تمرکز اصلی برنامه بر کلانشهرهاست؛ زیرا آلودگی هوا و میزان تردد در این شهرها، اثرگذاری نوسازی را بیشتر میکند. بر اساس فهرست ارائهشده، تهران، مشهد، اصفهان، کرج، شیراز، تبریز، قم، اهواز و کرمانشاه در این برنامه مورد توجه قرار گرفتهاند. هدف، خروج تدریجی حدود یک میلیون خودروی فرسوده از این شهرهاست؛ یعنی دولت در مرحله نخست به جای پراکنده کردن منابع در سراسر کشور، آنها را روی ناوگانی متمرکز کرده که بیشترین اثر را بر آلودگی و حملونقل شهری دارد.
بر اساس اصلاح آیین نامه اجرایی قانون ساماندهی صنعت خودرو، مالکان خودروهای فرسوده که در سامانه اسقاط ثبت نام و آمادگی خود را برای اسقاط اعلام کنند، تا زمان فراهم شدن شرایط و تسهیلات لازم، حداکثر به مدت ۵ سال از محدودیت های مربوط به خودروهای فرسوده معاف می شوند. بر این اساس، تا پیش از فراخوان مالک برای اسقاط، امکان تردد و نقل و انتقال خودرو نیز برقرار خواهد بود. با این حال، با توجه به حجم بالای خودروهای فرسوده و اولویت نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی، پیش بینی می شود در شرایط فعلی تسهیلات و امکان اسقاط به سرعت به مالکان خودروهای شخصی نرسد و در نتیجه بخش قابل توجهی از آنها فعلا مشمول این دوره معافیت باقی بمانند. این بخش یک پیش بینی بر مبنای اولویت بندی اجرای طرح است و در متن مصوبه زمان مشخصی برای رسیدن تسهیلات به خودروهای شخصی تعیین نشده است.
اعداد اصلی طرح نوسازی
اگر نوسازی انجام نشود، پیشبینی میشود تعداد خودروهای سواری کشور تا سال ۱۴۲۰ به بیش از ۴۰ میلیون دستگاه برسد. در حال حاضر نیز سالانه حداقل ۱.۲ میلیون خودرو وارد ناوگان کشور میشود. در مقابل، هدف کلی برنامه، اسقاط یک میلیون دستگاه خودرو در کلانشهرها است. با اصلاحیه ماده ۱۰، ظرفیت اسقاط مورد انتظار بیش از ۶۵۰ هزار دستگاه برآورد شده و در صورت تحقق مشوقهای بیشتر، این ظرفیت میتواند به بیش از یک میلیون دستگاه برسد.
تاکسی و اتوبوس؛ وام تا 15 میلیارد تومان
حدود ۲۳۰ هزار تاکسی فرسوده در کلانشهرها وجود دارد و این ناوگان یکی از نخستین گروههای هدف برنامه نوسازی است. برای نوسازی تاکسی و اتوبوس، تسهیلات زیر در نظر گرفته شده است:
اولویت تاکسیها از این جهت است که این خودروها برخلاف خودروهای شخصی، ساعات و مسافت بیشتری در سطح شهر تردد میکنند و نوسازی آنها میتواند همزمان بر آلودگی، مصرف سوخت و کیفیت حملونقل عمومی اثر بگذارد.
هشت میلیون موتورسیکلت فرسوده کاربراتوری
جالب است بدانید که سن فرسودگی موتورسیکلت برخلاف خودرو ۱۲ سال است؛ بر همین اساس در حال حاضر حدود ۸ میلیون موتورسیکلت فرسوده کاربراتوری در کشور وجود دارد؛ اما تنها حدود ۳ میلیون دستگاه قابلیت ورود به فرآیند ثبتنام و اسقاط را دارند. علت این فاصله، احراز هویت است. حدود ۳ میلیون موتورسیکلت توسط پلیس راهور احراز هویت شدهاند، اما بخش باقیمانده با مشکلاتی در زمینه مدارک، اسناد، وضعیت حقوقی، مالکیت و در برخی موارد احتمال سرقت مواجه هستند.
بنابراین دولت برای نوسازی موتورسیکلتها با دو مسئله همزمان روبهروست: از یک طرف باید مشوق مالی ایجاد کند و از طرف دیگر باید ناوگانی را که بخشی از آن حتی وضعیت حقوقی و هویتی مشخصی ندارد، ساماندهی کند. در کلانشهرها، موتورسیکلتها از نظر تعداد تردد، مسافت طیشده و تعداد ساعات حضور در معابر سهم بسیار بالایی دارند. از طرف دیگر، نسبت موتورسیکلتهای فرسوده به کل موتورسیکلتهای موجود نیز بالاست. بنابراین اسقاط موتورسیکلت در کلانشهرها میتواند از نظر کاهش آلایندگی و ساماندهی تردد، اثر قابل توجهی داشته باشد. به همین دلیل، دولت در شرایط محدودیت منابع تصمیم گرفته است ابتدا به سراغ بخشهایی برود که استفاده و تردد بیشتری دارند و منابع اختصاصیافته به آنها بازده بالاتری ایجاد میکند.
وام۵۰۰ میلیونی برای موتور برقی
برای جایگزینی موتورسیکلت فرسوده، دو سطح تسهیلات در نظر گرفته شده است:
این تسهیلات کمبهره هستند. فرآیند دریافت نیز به شکل سیستمی طراحی شده است؛ متقاضی پس از ورود به سامانه میتواند هم بانک و هم شرکت موتورسیکلتساز را انتخاب کند و ادامه فرآیند در سامانه انجام میشود. اولویت این تسهیلات نیز با موتورسیکلتهای فعال در پلتفرمهای کار و حملونقل عمومی است.
گواهی اسقاط موتورسیکلت جدا میشود
یکی از تغییرات مهمی که قرار است در فرآیند اسقاط اعمال شود، تفکیک گواهی اسقاط موتورسیکلت از گواهی اسقاط خودرو است. قرار است از این پس برای موتورسیکلت گواهی اسقاط مجزا صادر شود تا ارزش و فرآیند آن مستقل از خودرو باشد. هدف از این تغییر، ایجاد فرآیندی شفافتر و عادلانهتر برای اسقاط موتورسیکلت است. همچنین قرار است به ازای اسقاط هر موتورسیکلت، ۲ گواهی اسقاط به دارنده موتورسیکلت فرسوده تعلق بگیرد.
گواهی مصرف در کنار گواهی اسقاط
از این پس قرار است در کنار گواهی اسقاط، گواهی مصرف نیز به دارندگان وسایل نقلیه فرسوده اعطا شود. مبنای گواهی مصرف، میزان تفاوت مصرف سوخت وسیله نقلیه فرسوده و وسیله نقلیه جدید است و کمکهزینه این تفاوت مصرف در قالب گواهی مصرف به فرد دارای وسیله نقلیه فرسوده که میخواهد خودروی جدید دریافت کند، پرداخت میشود.
خودروی سواری فرسوده؛ ۲۲۰تا ۲۳۰میلیون تومان مشوق
تعداد خودروهای سواری فرسوده کشور نزدیک به ۱.۹ میلیون دستگاه است. در همین راستا برای خودروی سواری عادی، بسته مشوق متفاوت است:
دارنده خودروی فرسوده در صورت ورود به این فرآیند، علاوه بر ارزش گواهیهای اسقاط و لاشه، میتواند بدون نوبت و قرعهکشی از خودروساز داخلی خودرو دریافت کند. این بخش برای مالکان خودروهای فرسوده اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا یکی از مزیتهای اصلی طرح، حذف صف و قرعهکشی در فرآیند جایگزینی است.
گواهی مصرف خودروی سواری
قرار است تا درآینده در کنار گواهی اسقاط، گواهی مصرف نیز به دارندگان وسایل نقلیه فرسوده اعطا میشود. مبنای این گواهی، میزان تفاوت مصرف سوخت خودروی فرسوده و خودروی جدید است. کمکهزینه این تفاوت مصرف در قالب گواهی مصرف به فرد دارای خودروی فرسوده که میخواهد خودروی جدید دریافت کند، پرداخت میشود.
سوخت خودروهای فرسوده
برای حدود یک میلیون خودروی فرسوده کلانشهری، سالانه معادل یک میلیارد لیتر سوخت یارانهای در کارتهای این خودروها شارژ میشود. این در حالی است که مشخص نیست تمام این خودروها واقعاً در حال تردد باشند. در برخی موارد نیز کارت سوخت خودروهای فرسوده توسط افراد یا خودروهای دیگر استفاده میشود. بنابراین نوسازی این ناوگان فقط موضوعی مرتبط با آلودگی هوا نیست؛ بلکه به مصرف و توزیع یارانه سوخت نیز ارتباط مستقیم دارد.
تردد و نقلوانتقال خودروی فرسوده
دارندگان وسایل نقلیه فرسوده در صورت ثبتنام در سامانه مربوطه، تا زمانی که پیام اعلام زمان انتقال وسیله نقلیه آنها به مراکز اسقاط ارسال نشده باشد، از محدودیتهایی که بر اساس آییننامه ماده ۱۰ برای آنها تعیین شده است، معاف خواهند بود. در این فاصله، بر اساس آخرین اطلاعات موجود، امکان استفاده از سهمیه اول و دوم بنزین و تردد در کلانشهرها برای این افراد وجود دارد.
در مورد نقلوانتقال نیز آخرین اطلاعات موجود نشان میدهد که در صورت ثبتنام در سامانه، فعلاً امکان نقلوانتقال وجود دارد؛ با این حال، ممکن است با ورود خودرو به مراحل بعدی فرآیند اسقاط، شرایط تغییر کند. بنابراین ثبتنام در سامانه را نباید با انتقال فوری خودرو به مراکز اسقاط یکی دانست.
مرحله بعد؛ پلتفرم های اینترنتی حمل و نقل
اولویت دولت به تاکسیها و موتورسیکلتهای عمومی محدود نخواهد ماند. در مراحل بعدی قرار است دولت و نهادهای مرتبط با سکوهای کار و حملونقل با پلتفرمهایی مانند اسنپ، تپسی، الوپیک و سایر سکوهای مرتبط تفاهمنامههایی امضا کنند. هدف، شناسایی و ساماندهی خودروها و موتورسیکلتهای فعال در این ناوگان و برنامهریزی برای اسقاط و جایگزینی وسایل نقلیه فرسوده آنها است. به این ترتیب، مسیر فعلی از تاکسی و حملونقل عمومی آغاز شده و در مراحل بعدی به ناوگان پلتفرمی و سایر بخشهای حملونقل گسترش پیدا خواهد کرد.
هدف اسقاط؛ بیش از یک میلیون دستگاه
هدف کلی برنامه، خروج یک میلیون خودروی فرسوده از کلانشهرها است. با اصلاحیه آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، انتظار میرود امکان اسقاط بیش از ۶۵۰ هزار دستگاه فراهم شود و در صورت تحقق مشوقهای بیشتر، ظرفیت اسقاط میتواند به بیش از یک میلیون دستگاه برسد. در عین حال، هر سال حداقل ۱.۲ میلیون خودرو وارد ناوگان حملونقل کشور میشود و هدف مطرحشده این است که تلاش شود سالانه به همین میزان خودروی فرسوده نیز از ناوگان خارج شود. این عدد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر خروج خودروهای فرسوده از ورود خودروهای جدید عقب بماند، حتی با افزایش اسقاط نیز اندازه ناوگان کشور همچنان رشد خواهد کرد.
منابع مالی اسقاط
برای رسیدن به ظرفیت اسقاط بیش از یک میلیون دستگاه، دو منبع اصلی مورد اشاره قرار گرفته است:
یارانه صرفهجویی سوخت
منابع حاصل از ظرفیت قانونی ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید
همچنین اصلاحیه آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو بهتازگی بازنگری شده است. این بازنگری با نظر و مشارکت بیش از ۱۲ نهاد دولتی و بخش خصوصی انجام شده و هدف آن انطباق فرآیند اجرایی با قانون ساماندهی صنعت خودرو است.
چرا اجرای طرح یکباره نیست؟
واقعیت این است که حتی اگر تمام مالکان خودروهای فرسوده امروز برای جایگزینی اقدام کنند، صنعت خودرو توان تحویل همزمان چنین حجمی از خودرو را ندارد. از یک طرف، منابع مالی دولت محدود است و از طرف دیگر، تولید خودروسازان داخلی نیز با کاهش مواجه شده است. بنابراین اجرای ناگهانی طرح برای تمام خودروهای فرسوده، نه از نظر مالی و نه از نظر ظرفیت تولید و اسقاط، امکانپذیر نیست. به همین دلیل، ثبتنام در سامانه به معنی اسقاط فوری خودرو نیست در همان لحظه نیست و اجرای طرح مرحلهبهمرحله انجام خواهد شد. دولت و وزارت صمت نیز فعلاً سراغ بخشهایی رفتهاند که بیشترین بازده را دارند؛ یعنی خودروهای حملونقل عمومی، تاکسیها، موتورسیکلتها و سپس سایر خودروهای فرسوده.
وقتی منابع مالی محدود است، منطقی نیست که این منابع میان تمام مالکان وسایل نقلیه فرسوده کشور بهصورت همزمان توزیع شود. دولت ابتدا سراغ خودروهایی رفته که بیشترین تردد و بیشترین ساعات فعالیت را دارند. تاکسیها و موتورسیکلتهای فعال در حملونقل عمومی و پلتفرمهای کار، در طول روز بیشتر از بسیاری از خودروهای شخصی در سطح شهر تردد میکنند. بنابراین جایگزینی آنها میتواند اثر بیشتری بر آلودگی، مصرف سوخت و کیفیت حملونقل داشته باشد. از این منظر، اجرای تدریجی طرح نه یک عقبنشینی، بلکه نتیجه مستقیم محدودیت منابع و ظرفیت تولید و اسقاط کشور است.
مسئله فقط اسقاط نیست؛ جایگزینی هم باید ممکن باشد
در نهایت، بزرگترین چالش این طرح فاصله میان تعداد وسایل نقلیهای است که باید خارج شوند و تعداد خودروهایی است که صنعت خودرو میتواند جایگزین آنها کند. امروز حدود ۲۴ میلیون خودروی سواری در کشور وجود دارد و نزدیک به ۱.۹ میلیون دستگاه آنها فرسودهاند. در کنار این خودروها، حدود ۸ میلیون موتورسیکلت فرسوده کاربراتوری نیز وجود دارد؛ اما هر سال حداقل ۱.۲ میلیون خودرو جدید وارد ناوگان میشود. اگر ظرفیت تولید خودرو، منابع مالی، ظرفیت مراکز اسقاط، شبکه بانکی و مشوقهای نوسازی همزمان با یکدیگر حرکت نکنند، طرح با یک شکاف جدی مواجه خواهد شد: خودروهای فرسوده برای خروج آمادهاند، اما خودروی جایگزین به تعداد کافی وجود ندارد.
به همین دلیل، آنچه اکنون در حال اجراست را باید شروع یک فرآیند چندمرحلهای دانست، نه اسقاط فوری تمام ناوگان فرسوده. برای دارنده خودروی فرسوده، پیام طرح روشن است: ثبتنام در سامانه اهمیت دارد، اما زمان اسقاط هر خودرو به مرحلهبندی اجرای طرح بستگی دارد؛ در مقابل، مشوقهای جایگزینی از گواهی اسقاط و ارزش لاشه تا وامهای چندصد میلیون تومانی و خرید خودرو بدون قرعهکشی، قرار است انگیزه اقتصادی لازم برای خروج تدریجی این ناوگان را ایجاد کند.
نظرات
در حال بارگذاری نظرات...